خواص اجزاء ماهيت مناط احتياج شىء به سبب و مناط احتياج شىء به برهان چيست ؟ مخفى نماند : عقد القضيه ، يعنى علقهء ازدواج و مناكحتى كه بين موضوع و محمول است ، نمىتواند از يكى از سه وجه خالى باشد . عقد القضيه يا عقد ممكنه است يا ضرورى الوجود است و يا ضرورى الامتناع و الاستحاله است . آنچه مناط احتياج به سبب و علت است ، امكان است و اما وجوب و امتناع مناط استغناء از علت و سبب است . توضيح اينكه : اگر نسبت محمول به موضوع را مانند وجود به انسان بسنجيم ، مىبينيم وجود با انسان هيچ قوم و خويشى نداشته ، عدم و وجود نسبت به او يكسان است . اين ماهيت انسانى در شاهين ترازويى كه يك كفهء آن وجود و يك كفهء آن عدم است نشسته ؛ نه به جانب وجود توجه دارد و نه به جانب عدم و نمىتواند توجه داشته باشد . اين تساوى نسبت امكان است ، و همين امكان مناط احتياج شىء به سبب و علت تامه است كه با وجود علت موجود شده و با عدم آن معدوم مىگردد . و اما اگر وجود را با ذات واجب الوجود بسنجيم ، به محض تصور موضوع مىبينيم اين موضوع در خارج يجب ان يكون موجوداً و اين عقد ايجابى است ، يعنى واجب است ذات اقدس موجود باشد و نسبت در قضيه ، وجوبى است . منتها وجوبِ نسبت گاهى به اين صورت است كه بايد موضوع در خارج به